ការវាយតម្លៃបរិយាកាសអំណោយផលសម្រាប់សង្គមស៊ីវិល
របាយការណ៍ប្រចាំប្រទេស
– កម្ពុជា
រៀបចំសម្រាប់គណៈកម្មាធិការសហប្រតិបត្តិការដើម្បីកម្ពុជាដោយអង្គការ Cord Cambodia
ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៣
ផ្នែកទី ១: សេចក្តីផ្តើម
របាយការណ៍នេះ ផ្តោតលើបរិស្ថានច្បាប់ បទប្បញ្ញត្តិ
និង គោលនយោបាយ ដែលនៅក្នុងនោះ អង្គការសង្គមស៊ីវិលកម្ពុជាដំណើរការ។ ច្បាប់និងបទប្បញ្ញត្តិទាំងឡាយ ដែលគ្រប់គ្រងអង្គការសង្គមស៊ីវិល កំណត់លទ្ធភាពរបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិលក្នុងការប្រាស្រ័យទាក់ទង និង
ពាក់ព័ន្ធជាមួយស្ថាប័នដទៃ ដើម្បីចូលរួមក្នុងការជួបជុំដោយសន្តិវិធី
ដើម្បីសុំការលើកលែងពន្ធ ដើម្បីចូលរួមក្នុងការងារមនុស្សធម៌ និង
ដើម្បីទទួលព័ត៌មាន។ កត្តាទាំងនេះ ក៏ដូចជា ទំនាក់ទំនងជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាល ជួយកំណត់សភាពនៃបរិយាកាសអំណោយផល របស់សង្គមស៊ីវិល។
របាយការណ៍នេះ គឺជាផ្នែកមួយនៃកម្មវិធីគំនិតផ្តួចផ្តើមលំហរសង្គមស៊ីវិល ដោយអង្គការ CIVICUS និង
មជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិសម្រាប់ច្បាប់ស្តីពីការមិនរកចំណេញ (ICNL) ក្នុងភាពជាដៃគូជាមួយមាត្រា ១៩ (ATICLE19) និង អង្គការចលនាពិភពលោកដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ
(WMD)និង ដោយមានការជួយឧបត្ថម្ភពីទីភ្នាក់ងារអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិស៊ុយអែដ
(SIDA)។
ការវាយតម្លៃបរិយាកាសអំណោយផលថ្នាក់ជាតិសម្រាប់កម្ពុជា
គណៈកម្មាធិការសហប្រតិបត្តិការដើម្បីកម្ពុជា
(CCC) បានជ្រើសរើសទិដ្ឋភាពចំនួនប្រាំពីរនៃបរិយាកាសអំណោយផលសម្រាប់ធ្វើការវាយតម្លៃៈ (១) ការរៀបចំបង្កើត, (២) កិច្ចប្រតិបត្តិការ,
(៣) លទ្ធភាពរកធនធាន, (៤) ការសម្តែងមតិ, (៥) ការជួបជុំដោយសន្តិវិធី, (៦) ទំនាក់ទំនងរាជរដ្ឋាភិបាល-សង្គមស៊ីវិល, និង (៧) កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអង្គការសង្គមស៊ីវិល។ ការស្រាវជ្រាវនេះសំដៅកំណត់៖
១) ច្បាប់ បទប្បញ្ញត្តិ និង បរិស្ថានគោលនយោបាយ ដែលប៉ះពាល់លទ្ធភាពរបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិលក្នុងការបំពេញមុខងារ។
២) បញ្ហាគន្លឹះៗ ចំណុចខ្សោយ និងបញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗ ដែលកើតចេញពីច្បាប់ និង
គោលនយោបាយ។
៣) វិធីប្រសើរបំផុតដើម្បីជំនៈបញ្ហាប្រឈម
និង ជំរុញកំណើនលំហរប្រជាធិបតេយ្យ។
និយមន័យ
បរិយាកាសអំណោយផលពេញលេញសម្រាប់សង្គមស៊ីវិល នឹងការពារសិទ្ធិមនុស្សជាមូលដ្ឋានដែលអនុញ្ញាតឲ្យប្រជាពលរដ្ឋចងក្រងគ្នាជាស្ថាប័ន និង ចូលរួមក្នុងការអភិវឌ្ឍ រួមមានៈ សេរីភាពបង្កើតសមាគម និងសេរីភាពខាងការជួបជុំ និង សេរីភាពបញ្ចេញមតិ ការទទួលស្គាល់ស្របច្បាប់ដែលសម្រួលដល់ការងាររបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិល សេរីភាពក្នុងការធ្វើចលនា សិទ្ធិធ្វើចលនា និង សិទ្ធិធ្វើដំណើរ សិទ្ធិធ្វើប្រតិបត្តិការដោយមិនមានការជ្រៀតជ្រែកដែលគ្មានការធានារបស់រដ្ឋ និង ក្របខណ្ឌគតិយុត្តិមួយ ដែលនៅក្នុងនោះ ការទទួលបានធនធានចាំបាច់អាចដំណើរការ។
របាយការណ៍នេះ ផ្តោតលើការបារម្ភរបស់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក (LNGOs)
និង អង្គការសហគមន៍ (CBOs) ដែលត្រូវគ្រប់គ្រងដោយក្រសួងមហាផ្ទៃ ឬគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ (ក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ
គ្រប់គ្រងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលអន្តរជាតិ។)
ផ្នែកទី
២: វិធីសាស្ត្រ
ក្រុមស្រាវជ្រាវបានធ្វើការដោយសហការជាមួយគណៈកម្មាធិការសហប្រតិបត្តិការដើម្បីកម្ពុជា
និង ដោយប្រយោល ជាមួយគណៈប្រឹក្សាស្រាវជ្រាវនៃគណៈកម្មាធិការសហប្រតិបត្តិការដើម្បីកម្ពុជា
ដើម្បីកំណត់វិធីសាស្ត្រសមស្របដើម្បីប្រមូលនិងវិភាគព័ត៌មានចាំបាច់។ វិធីសាស្ត្រ រួមមានការពិនិត្យមើលឯកសារ និងការសម្ភាសន៍ជាមួយភាគីពាក់ព័ន្ធសំខាន់ៗចំនួន ២៤។
ផ្នែកទី ៣: ការរៀបចំបង្កើតអង្គការសង្គមស៊ីវិល
សិទ្ធិបង្កើត និងចុះបញ្ជីអង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយ ត្រូវបានធានាក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ហើយបច្ចុប្បន្ន មានអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល
និងសមាគមដំណើរការប្រហែល ១ ៣៥០។ រាជរដ្ឋាភិបាលមានអំណាចបដិសេធការចុះបញ្ជី។ ច្បាប់គ្រោងថ្មីមួយស្តីពីអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលនិងសមាគម (LANGO) អាចសម្រួលបទប្បញ្ញត្តិច្បាប់សម្រាប់ការចុះបញ្ជី។ ប៉ុន្តែ អង្គការសង្គមស៊ីវិលជាច្រើនបារម្ភខ្លាចក្រែងការផ្លាស់ប្តូរត្រូវបានប្រើដើម្បីរឹតត្បិតលំហរប្រជាធិបតេយ្យ។
បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗចំពោះការបង្កើតអង្គការសង្គមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា រួមមាន៖
·
កង្វះភាពច្បាស់លាស់ក្នុងក្រមរដ្ឋប្បវេណីសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា និង លក្ខខណ្ឌចុះបញ្ជីដ៏ស្មុគ្រស្មាញ
·
ឆន្ទានុសិទ្ធិលើសលុបរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងការកំណត់ភាពមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការចុះបញ្ជី
·
ការតម្រូវឲ្យបង់ ‘ថ្លៃសម្រួលកិច្ចការ’ ពោលគឺសំណូកជូនមន្ត្រីរាជរដ្ឋាភិបាល
ដើម្បីទទួលបានជំនួយសម្រាប់កិច្ចដំណើរការចុះបញ្ជី
·
អវត្តមាននៃយន្តការតវ៉ាសម្រាប់កិច្ចប្រឹងប្រែងចុះបញ្ជីមិនបានសម្រេច
·
ភាពមិនប្រាកដប្រជានិងការសង្ស័យពីតួអង្គសង្គមស៊ីវិល ទាក់ទិននឹងបទប្បញ្ញត្តិច្បាប់ដែលកំណត់លក្ខខណ្ឌបង្កើត
និង ជាពិសេស ទាក់ទិននឹងលទ្ធភាពដែលបទប្បញ្ញត្តិច្បាប់ថ្មីនឹងត្រូវបានប្រើដើម្បីរឹតត្បិតសេរីភាព។
ផ្នែកទី ៤: កិច្ចប្រតិបត្តិការរបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិល
- ច្បាប់ដែលគ្រប់គ្រងអង្គការសង្គមស៊ីវិល
រួមមានក្រមរដ្ឋប្បវេណីនៃប្រទេសកម្ពុជា
ឆ្នាំ ២០០៧ ច្បាប់ស្តីពីការយកពន្ធឆ្នាំ
២០០៤ ក្រមព្រហ្មទណ្ឌឆ្នាំ
២០០៩ ច្បាប់ស្តីពីការធ្វើបាតុកម្មដោយសន្តិវិធីឆ្នាំ
២០០៩ និង ច្បាប់ប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយឆ្នាំ
២០១០។ អង្គការសង្គមស៊ីវិលដែលជំរុញសិទ្ធិមនុស្ស
ត្រូវបានគម្រាមកំហែង
និង ព្យួរការងារដោយរាជរដ្ឋាភិបាល។
អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនបារម្ភថាច្បាប់គ្រោងថ្មីស្តីពីអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលនិងសមាគម
(LANGO) នឹងបង្កើនការជ្រៀតជ្រែកនិងការត្រួតត្រារបស់រាជរដ្ឋាភិបាលលើអង្គការសង្គមស៊ីវិល។
បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗទាក់ទិននឹងកិច្ចប្រតិបត្តិការរបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា រួមមាន៖
- អនុលោមភាពទាបជាមួយនឹងបទប្បញ្ញត្តិច្បាប់ជាធរមាន
ដោយអង្គការសង្គមស៊ីវិល
- កាតព្វកិច្ចរាយការណ៍ស្មុគ្រស្មាញនិងសាំញ៉ាំ
- ការយល់ដឹងមិនបានល្អ
និង/ឬ ការអនុវត្តមិនសមស្របនូវបទប្បញ្ញត្តិច្បាប់ជាធរមាន
ដោយមន្ត្រីរាជរដ្ឋាភិបាល
- ការតម្រូវឲ្យបង់ប្រាក់ក្រៅផ្លូវការជូនបុគ្គលិករាជរដ្ឋាភិបាល
ដើម្បីសម្រួលកិច្ចប្រតិបត្តិការ
- អវត្តមាននិងអសង្គតិភាពនៃផលវិបាកចំពោះការខកខានមិនបានគោរពតាមកាតព្វកិច្ចស្របច្បាប់
- ការយាយីម្តងម្កាលលើអង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួនដែលពាក់ព័ន្ធក្នុងការងារសិទ្ធិមនុស្ស
- អវត្តមាននៃយន្តការតវ៉ាក្នុងករណីនៃការលុបបញ្ជី
ការព្យួរការងារ ឬ ការរំលាយ
- ការបារម្ភទាក់ទិននឹងសក្តានុពលប្រើបំពានច្បាប់គ្រោងថ្មីស្តីពីអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល
និងសមាគម
ផ្នែកទី ៥: លទ្ធភាពទទួលបានធនធាន
រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ហាក់បីដូចជាមិនទទួលស្គាល់អង្គការសង្គមស៊ីវិលជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយទេ។
បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗសម្រាប់អង្គការសង្គមស៊ីវិលកម្ពុជាក្នុងការទទួលបាន ធនធាន រួមមាន៖
- កំណើនការប្រកួតប្រជែងក្នុងការទទួលមូលនិធិបរទេស
- កំណើនកង្វល់របស់ម្ចាស់ជំនួយអIពីនិរន្តរភាពហិរញ្ញវត្ថុនៃគម្រោងនិងការផ្លាស់ប្តូរអាទិភាពរបស់ម្ចាស់ជំនួយ
(ងាកចេញពីកម្ពុជា)
- សមត្ថភាពស្ថាប័នទាបក្នុងការស្វែងរកមូលនិធិ
- សម្ពាធឲ្យរកចំណូលដោយឯករាជ្យ
- សក្តានុពលនៃការអភិវឌ្ឍសហគ្រាសសង្គមដែលប៉ះពាល់ការងារស្នូលរបស់សង្គមស៊ីវិល
- អវត្តមាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងភាពជាដៃគូរវាងរាជរដ្ឋាភិបាលនិងសង្គមស៊ីវិល
- ភាពស្ទើរតែគ្មានវត្តមាននៃការផ្តល់អំណោយមនុស្សធម៌
លើកលែងតែទាក់ទិននឹងការផ្តល់អំណោយ
សាសនា
និង នយោបាយ។
ផ្នែកទី ៦: ការបញ្ចេញមតិ
សារព័ត៌មាននៅកម្ពុជា
ត្រូវបានកំណត់ថា ‘មិនមានសេរីភាព’ ហើយការបង្ក្រាបលើសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ បាននិងកំពុងកើនឡើងតាំងពីឆ្នាំ ២០១២។
បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗទាក់ទិននឹងការបញ្ចេញមតិនៅកម្ពុជា រួមមាន៖
- កង្វះឯករាជ្យភាពនៃបណ្តាញព័ត៌មានក្នុងស្រុកស្ទើរតែទាំងអស់
ជាពិសេស ទូរទស្សន៍ និង កាសែតភាសាខ្មែរ។
- ការអនុម័តសេចក្តីព្រាងច្បាប់ថ្មីស្តីពីការប្រឆាំងអ៊ីនធឺណេត
អាចរឹត្បិតសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ។
- ការសម្លុតបំភ័យលើបុគ្គលខ្លះដែលបានបញ្ចេញមតិផ្ទុយនឹងរាជរដ្ឋាភិបាល។
- សក្តានុពលដែលច្បាប់ថ្មីស្តីពីអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលនិងសមាគមរឹតត្បិតសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ។
ផ្នែកទី ៧: ការជួបជុំដោយសន្តិវិធី
មាត្រា ៤១ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ចែងថាប្រជាពលរដ្ឋមានសេរីភាពបញ្ចេញមតិ សេរីភាពខាងសារព័ត៌មាន សេរីភាពខាងការបោះពុម្ពផ្សាយ សេរីភាពខាងការប្រជុំ ប៉ុន្តែ ក្នុងករណីខ្លះ រាជរដ្ឋាភិបាលបានរឹតត្បិតដោយបំពានលើសេរីភាពនៃការធ្វើចលនា និង
សេរីភាពខាងការប្រជុំ
បានបដិសេធមិនផ្តល់ការអនុញ្ញាតឲ្យធ្វើការតវ៉ាដោយសន្តិវិធី
ហើយនគរបាលបានរំខានកិច្ចប្រជុំ
និង បានគម្រាមកំហែងសហគមន៍ដែលចូលរួមជាមួយអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល។
បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗទាក់ទិននឹងការជួបជុំដោយសន្តិវិធីនៅកម្ពុជា រួមមាន៖
- ការបដិសេធដោយបំពានយ៉ាងច្បាស់នូវសំណើប្រជុំ/ធ្វើបាតុកម្ម
- ការភ័យខ្លាចផលវិបាកប្រឆាំងនឹងអ្នករៀបចំនិងអ្នកចូលរួមក្នុងការប្រជុំដោយសន្តិវិធី
- ការរំខានការប្រជុំដោយសន្តិវិធីដោយអាជ្ញាធរ
- កំណើនម្តងម្កាលនៃអំពើហិង្សាលើបាតុកម្មដោយសន្តិវិធី
- កង្វះតម្លាភាពក្នុងកិច្ចដំណើរការស៊ើបអង្កេតលើនគរបាលឬអាជ្ញាធរដទៃទៀតដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងការប្រព្រឹត្តអំពើហិង្សាប្រឆាំងនឹងអ្នកចូលរួមក្នុងការប្រជុំដោយសន្តិវិធី
- អវត្តមាននៃផលវិបាកលើអ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើហិង្សាលើអ្នកចូលរួម
ទោះបីជាមានភស្តុតាងជារូបភាពនិងជាខ្សែវីដេអូក្តី។
ផ្នែកទី ៨: ទំនាក់ទំនងរាជរដ្ឋាភិបាល និងសង្គមស៊ីវិល
តួនាទីរបស់សង្គមស៊ីវិលក្នុងការអភិវឌ្ឍកម្ពុជា ត្រូវបានមើលរំលង។ អ្នកផ្តល់បទសម្ភាសន៍ម្នាក់បាននិយាយថា “វាគឺជារឿងកម្រណាស់ដែលរដ្ឋាភិបាលជាតិ មិនមានការតាំងចិត្តចំពោះភាពជាដៃគូជាមួយអង្គការសង្គមស៊ីវិល
ដូចជាករណីនៅប្រទេសកម្ពុជា”។
បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗសម្រាប់ទំនាក់ទំនងរវាងរាជរដ្ឋាភិបាលនិងសង្គមស៊ីវិល
រួមមាន៖
•
កង្វះទំនុកចិត្ត
ជាពិសេសរវាងរាជរដ្ឋាភិបាល
និង អង្គការសង្គមស៊ីវិលទាំងឡាយដែលធ្វើសកម្មភាពលើការជំរុញលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ
និង សិទ្ធិមនុស្ស
•
ឱកាសមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការសុន្ទនាគ្នា
និង សម្រាប់ឲ្យរាជរដ្ឋាភិបាលនិងសង្គមស៊ីវិលផ្តល់ធាតុចូលនិងមតិកែលម្អប្រកបដោយអត្ថន័យជូនគ្នាទៅវិញទៅមក
ជាពិសេសនៅកម្រិតជាតិ
•
ការខកខានក្នុងការផ្តល់លទ្ធភាពនិងពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការរួមចំណែករបស់សង្គមស៊ីវិល
ជូនដល់ក្រុមការងារបច្ចេកទេស
និង យន្តការពិគ្រោះយោបល់ប្រហាក់ប្រហែលផ្សេងទៀត
•
កង្វះភាពច្បាស់លាស់អំពីវេទិកាគ្រោងប្រចាំឆ្នាំរាជរដ្ឋាភិបាល
និង សង្គមស៊ីវិល
•
ការខកខានក្នុងការបញ្ជាក់តួនាទីច្បាស់លាស់ជូនសង្គមស៊ីវិលនៅក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រចតុកោណកម្ពុជា
•
សមត្ថភាពមានកម្រិតសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ
ទាំងខាងរាជរដ្ឋាភិបាល
ទាំងខាងសង្គមស៊ីវិល
•
កង្វះចំណាប់អារម្មណ៍លើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ។
ផ្នែកទី ៩: កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងសម្ព័ន្ធភាពសង្គមស៊ីវិល
សម្ព័ន្ធភាពនៃអង្គការសង្គមស៊ីវិល
អាចកំពុងកើនឡើង
ប៉ុន្តែ ជម្រៅនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ
គឺរាក់។
បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗទាក់ទិននឹងកិច្ចសប្រតិបត្តិការនិងសម្ព័ន្ធភាពសង្គមស៊ីវិល រួមមាន៖
•
កង្វះទំនុកចិត្តក្នុងចំណោមអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល
•
កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរាក់ ដែលភាគច្រើនដោះស្រាយបញ្ហាបច្ចេកទេស
•
យន្តការមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការវាយតម្លៃលើសមិទ្ធកម្មការងារនៃក្រុមសមាជិកភាព
•
យន្តការមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ទទួលនិងដោះស្រាយបណ្តឹងពីសមាជិក
•
កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរវិស័យមិនល្អ
